Share this content on Facebook!

KARIN AĞRISI, ŞİŞKİNLİK, UZUN SÜRELİ İSHAL VE/VEYA KABIZLIK = İRRİTABIL BARSAK SENDROMU NEDİR ?

İrritabıl barsak sendromu sık görülen kronik ( uzun süre devam eden ) bir hastalıktır. Görülme sıklığı erişkin insanlarda %15-20’lere kadar çıkar.İrritabıl barsak hastalığı, barsak hastalıkları içinde doktora en sık müracaat edilen rahatsızlıkların başında gelir. Hastalık nevroz kolon, müköz kolit, spastik kolit gibi isimlerle anılmaktadır. Ancak ülseratif kolit ve crohn hastalığı gibi inflamatuvar barsak hastalıkları adı altında toplanan bir grup hastalıkta vardır ki bu rahastsızlıkla karıştırılmamalıdır. İrritabıl barsak sendromu karın ağrısı, dolgunluk ve şişkinlik hissi, anormal barsak hareketleri ( zaman zaman kabiz ve ishal ) gibi belirtilerin birlikte görüldüğü bir tablodur. Karın ağrısı ve şişkinlik hissi, dışkılamadan sonra geçer. Gerçek anlamda bir hastalık değildir. Bu hastalığın organik veya biyolojik herhangi bir nedeni yoktur. Hayatı tetdit etmez ama kişinin yaşam kalitesini bozabilir. Eğer hastalarda bu semptomlar dışında kanama, kansızlık, kilo kaybı, ateş ve gittikçe artan kabızlık, ishal gibi şikayetler hiçbir zaman irritabıl barsak sendromu ile izah edilmemeli mutlaka bir doktora başvurarak gereken tetkik ve muayene yöntemleri doktorunuzun tavsiyesi doğrultusunda yapılmalıdır. Çünkü bu semptomlar altta yatan başka bir hastalığın sebebi olabilir. İRRİTABIL BARSAK SENDROMUNUN BELİRTİLERİ NELERDİR? İrritabıl barsak sendormu olan hastalar ishal veya kabızlık bazende her ikisinin birlikte olduğu ( zaman zaman ishal zaman zaman kabızlık atakları ) belirtiler yaşarlar. Buna ek olarak sıklıkla karının sol alt tarafında olan künt veya kramp tarzında ağrılar, acil dışkılama ihtiyacı, aşırı gaz çıkarma, dolgunluk ve şişkinlik hissi, geğirme, midede yanma gibi şikayetlere sebep olabilir. Mukuslu dışkılamada irritabıl barsak sendromunun bir belirtisi olabilir. İrritabıl barsak sendromunda hiçbir zaman kanlı dışkılama beklenmez. Rahatsızlık genelde genç yaşlarda ortaya çıkar Nadiren 50 yaş üzerinde görülür. 50 yaş üzerinde bu semptomlar erken başlangıçlı bir hastalığın habercisi olabileceği için iyice araştırılmadan bu tanı konulmamalı ve şüpheci olunması gereklidir. TANISI KRİTERLERİ NELERDİR ? İrritabıl barsak sendromunun tanı kriterleri uluslar arası bir toplantıda aşağıdaki şekilde belirlenmiştir; ROMA II KRİTERLERİ: Son bir yıl içerisinde en az 12 hafta (üç ay) süre ile (aralıklı veya sürekli)karın ağrısı veya rahatsızlık hissi ile birlikte aşağıdaki üç kriterin en az ikisinin varlığı durumunda İBS düşünülmelidir: • Abdominal ağrı veya rahatsızlık hissinin dışkılama ile birlikte azalması veya kaybolması • Dışkılama sayısında değişim • Dışkı kıvam ve görünümünde değişim Daha sonra bu kriterler günümüze yeniden revize edilmiştir. Roma II kriterlerinden farkı; • Hasta son üç ayda her ayın en az 3 günü karın ağrısı abdominal rahatsızlık hissi ile birlikte aşağıdakilerden en az 2 özelliğin varlığı; • Ağrıların dışkılama ile geçmesi • Ağrıların başlamasının dışkılama sıklığında değişikliklerle birlikteliği • Ağrıların başlamasının dışkı şeklinde veya görünümünde değişikliklerle birlikteliği Bu bulguların yanında irritabıl barsak sendromunu destekleyen diğer bulgular; • Dışkılama sayısındaki değişiklik (günde 3’den fazla veya haftada 3’den az dışkılama) • Dışkı şeklindeki fazlalık ( parça parça sert veya yumuşak sulu dışkılama ) • Dışkı işlevinde bozulma ( aşırı ıkınma, ve/veya dışkılamam ihtiyacı, ve/veya tam boşalamama hissi) • Dışkılama sırasında mukuslu akıntı olması • Karında gerginlik, şişkinlik hissi İRRİTABIL NE DEMEK ? Barsağın iç yüzünü kaplayan örtü ( mukoza) tabakasındaki sinir uçlarının aşırı hassas olması sonucu, bu sinirlerin kontrol ettiği barsak kas tabakası da çok aktiftir.. Bu durumda barsak içindeki sindirilmiş gıda barsak içinden geçerken normalde olmamamsı gereken şekilde aşırı uyarılar oluşturur. Bağırsaklarda aşırı kasılma sonucu hareketsizlik ve kabızlık ortaya çıkabildiği gibi, bağırsak hareketlerinin artması ile ishal gelişmesine neden olabilir. Her iki durumda da kramp tarzında karın ağrısı oluşur. SİNİR SİTEMİ VE BAĞIRSAKLAR : Sinir sistemi kişinin ne yaptığını ve ne hissettiğini kontrol eder. Bu sistem santral sisnir sitemi ( beyin ve omurilik ) ve periferik sinir sistemi bazı özellieşmiş alt sistemlerden oluşur. Bunlardan biri otonom sinir sistemidir. Kişinin kontrolu altında değildir. İstem dışı hareket ve fonksiyonlardan sorumludur. Örneğin kalbimizin çalışma düzeni, bagırsakalarımızın hareketleri gibi tüm organlarımız bu sistem tarafından kontrol edilir. Otomatik olarak fonksiyonları ayarlar. Bağırsak sinir sitemi otonom sinir sisteminin bir parçası olarak, bağırsak fonksiyonlarını düzenler. Tüm bu sinir sistemleri santral sinir sisteminden bağımsız olarak bir çok fonksiyonu yapabilir. BAĞIRSAK BEYİN BAĞLANTISI : Bağırsaklar ve beyin insan embriyosunun aynı kesiminden meydana gelir. Bu nedenle bağırsakların çok zengin sinir ağı vardır ve beyin ile çok kompleks ilişki halindedir. Bu yakın ilişkiye karşın bağırsağın hareketlerini kontrol eden sinirlerin tamamı beyin kontrolü altında değildir. Beyinle vücudumuz arasındaki ilişki bir çok örnekle net bir şekilde ortaya konulabilir. Anksiyeteye neden olan bir durum ile karşı karşıya kalındığında ( sınav, yarışma, iş stresi ) bir çok kişide emosyonel (ruhsal ) ve fiziksel bir cevap meydana gelir. Böyle bir anda emosyonel olarak korku, anksiyete, stres ve süphe hissedilebilir. Fiziksel olarak ise kas gerginliği terleme, çarpıntı, nefes darlığı veya karın ağrıları gelişebilir. Her bireyde, meydana gelen emosyonel ve fiziksel cevap farklıdır. Bu tamamen kişinin o anda aklından ve vücudunda olanların farkına varma derecesi ile ilgilidir. Bazı bireylerde hedef organ bağırsaklardır. Bağırsaklar gıdaların sindirilme ve artıkların dışarı atılması işlevini beyinden bağımsız olarak otonom sinirlerin kontrolünde yaparlar. Fakat stres sırasında beyinin gönderdiği karmaşık uyarılar, kendi kendine düzenli çalışan bağırsak sinir sistemini de etkiler. Bunun sonucunda irritabıl bağırsak sendromunda gözlenen olaylar istemsiz olarak gelişir. Örneğin bazı kişiler heyecanlı sıkıntılı anlarda ishal olur. Stresli durumlarda santral sinir sistemi ve diğer sinir sistemleri arasındaki yakın ilişki nedeni ile gerek direkt uyarı gerekse salgılanan hormonlar aracılığı ile bağırsak hareketleri hızlanır. Bu da karın ağrısı ve ishale neden olur. Stresli ortam geçince her şey eski haline geri döner. ŞİŞKİNLİK VE GAZ NASIL OLUŞUR ? Aşırı duyarlı olan sinirler ve tam olarak anlaşılamayan mekanizmalar refleks yol ile bağırsağın kas tabakasında gevşemeye neden olur. Bunun sonucu bağırsak içinde birikenler gevşek karın duvarı olanlarda ( özellikle bayan hastalar ) gerginlik ve ağrıya neden olur. Yapılan çalışmalar irritabıl barsak sendromu olan hastaların,normal bireylere göre aşırı gaz üretmediklerini göstermiştir. İrritabıl barsak sendromlu hastaların normal bireylere göre daha duyarlı oldukalrı için aynı miktardaki gazdan normal bireylere göre daha fazla rahatsızlık hissi duydukları belirlenmiştir. İRRİTABIL BAĞIRSAK SENDROMUNUN NEDENLERİ : Hastalığın altındayatan neden, bağırsak kaslarının kasılma fonksiyonunda oluşan bir anormalliktir. Bağırsağın dış katını oluşturan bu kaslar istemsiz olarak çalışarak bağırsağın içinde yiteceklerin ürünleri geldiği zaman bunları aşağıya doğru hareketlendirir. İrritabıl bağırsak sendromu kasların bu fonksiyonunda olan bozukluğu tanımlar. Kaslar mikroskop altında veya gözle bakıldığında normal görünmelerine rağmen normalden daha güçlü yada zayıf hızlı yada yavaş kasılarak normal fonksiyonlarını yerine getiremezler. Yemek emosyonel ( ruhsal durum ), stres, iş yoğunluğu, seyahat, …vb bireyden bireye değişen oranlarda görülen bu fonksiyon bozukluğuna neden olabilir. Fiziksel obstrüksiyon ( tıkanıklık) olmamasına rağmen hastalarda kramplar ve fonksiyonel ( işlevsel ) tıkanıklık görülebilir. Gerçekt anatomik bir darlık yoktur. Belirti ve bulguların benzemesine karşın bu hastalığın mikroplarla oluşan enfeksiyöz hastalık olmadığı gibi bazı bireylerde görülen süt toleransı ( laktoz intoleransı ) karşılaştırılmaması gerekir. İRRİTABIL BARSAK SENDROMUNDA STRESİN ROLÜ VAR MI ? Uzun süreli bir hastalık olmasına karşın herhangi bir komplikasyona neden olmaz. İşlevsel bir hastalıktır. İrritabıl bağırsak sendromu kansere, kanamaya, inflamtuvar barğırsak sendromu dediğimiz bir grup hastalığa neden olmaz. İrritabıl bağırsak hastalığı olan kişiler, toplumdaki diğer kişilerle aynı oranda kanser, kolit hastalığına yakalanma olasılığına sahiptir. Hastalık uzun süren seyri nedeniyle divertiküler hastalığa eşlik edebilir ama nedeni değildir. İRRİTABIL BARSAK SENDROMU ÖMÜR BOYU SÜRER Mİ ? Muhtemelen hayır. Çok az bireyde devamlılık gösterebilir. Yaşam içindeki stres faktörleri çok önemlidir. Stresin önemli bir faktör olduğu hastalarda yaşam şekli, iş ve aile ilişkilerindeki düzenlemeler ile hastalık tamamen düzelebilir. Fakat çoğu vakada stres, hastalığın gelişiminde önemli bir faktör olmayabilir. İRRİTABIL BAĞIRSAK SENDROMU VE GÜNLÜK YAŞAM : İrritabıl bağırsak hastalığı ile beraber yaşam zordur. Beklenmedik zamanda ortaya çıkan karın ağrıları sık sık dışkılama, kötü kokulu ishal veya kabızlık günlük yaşamı etkiler. Dışkılama hareketlerinde kontrol olmayışı, değişmiş vücut yapısı, azalmış fiziksel aktivite, diyetteki kısıtlamalar hepsi iş ve sosyal ( eğlence ve cinsel aktiviteler dahil ) yaşamı etkiler. Tüm bunlar yorgunluk, depresyon, isteksizlik ve uyku bozukluğuna neden olur. Bunları engellemek aşırı tüketilen kahve, sigara, düzensiz gıda tüketimi , alkol zaten hassas olan bağırsağı daha da olumsuz etkiler ve şikayetler artar. İRRİTABIL BARSAK SENDROMUNUN MENSTRÜEL KANAMA İLE İLİŞKİSİ VAR MI ? Bağırsak kanalı, kadınlardaki hormon düzeylerindeki değişikliklere duyarlıdır. Bu nedenle menstrüel siklus ( adet kanaması ) süresince değişen hormon düzeyleri ile beraber şikayetlerde de değişiklikler olabilir. Ağrılı menstrüel kanamaya ek olarak irritabıl barsak sendromu bazı hastalarda cinsel ilişki sırasında ağrıya neden olabilir. Bu kişiler cinsel ilişkiden de kaçınırlar. Bazen bu sorunların jinekolojik mi yoksa bağırsak kökenli mi olduğu net ayırt edilemeyebilir. İRRİTABIL BARĞIRSAK SENDROMU KOLİT HASTALIĞI İLE İLİŞKİSİ VAR MI ? Bazı doktorlar irritabıl barğırsak sendromu yerine kolit hastalığı deyimini yanlışlıkla kullanırlar. Bu durum akıl karıştırıcı olabilir. Kolit kalın bağırsağın iç yüzünü örten tabakanın iltihabı durumlarında kullanılan bir terimdir. Sıklıkla mikroorganizmalar ( infeksiyonlar ) bu duruma neden olmakla birlikte buna ek olarakta iltihabi bağırsak hastalıkları olan ülseratif kolit ve crohn hastalığında da kalın bağırsak tutulumuna kolit denebilir. İrritabıl barsak sendromunda ise iltihabi bir durum yoktur. Bu nedenle kolit denilmesi yanlıştır. TEŞHİS NASIL KONULUR ? Aslında iyi alınmış bir hikaye ve sizi dinleyen ve sorgulayan bir doktor ve muayene ile tanı konulması kolay bir hastalık olmakla birlikte gerek tedavisi gerekte bu şikayetleri yapabilecek nedenlerin dışlanması ve hastalığın tedavisinin yönetilmesi oldukça zor bir hastalıktır. Teşhis için yapılacak tüm tetkikler aslında bu hastalığı diğer organik kökenli hastalıklardan ayırt etmek için kullanılır. Şikayetlerin başka bir nedenden ( kanser, divertikülit, bağırsakların inflamasyonu gibi ) kaynaklanmadığını göstermek için yani altta yatan herhangi bir organik b